Wat kan je als Europa doen aan de klimaatmigratie?

Johan Leman, 13 juni 2025

Waarom worden streken door omgevingsfactoren onleefbaar en worden akkergronden onvruchtbaar? Meestal gebeurt dit tegen gevolge van heftige verstoringen van het klimaat (aanhoudende droogtes, overstromingen) of door oorlogen die akkers onbruikbaar en landbouw onmogelijk gemaakt hebben (explosieven, mijnenvelden,…). Het is ook wel zo dat dit proces vaak minder spectaculair verloopt… en dat de landbouwgrond ergens gewoon over de jaren heen minder voortbrengt.

In geval van meer intense klimaatverstoring, verlaten mensen die het kunnen, hun dorp en streek voor een veiliger grote stad, meestal in eigen land. Anderen vluchten naar kampen, waar enkel aan overleven gedacht wordt.

Bij geleidelijke klimaatverstoring, ziet men hoe dorpen geleidelijk leeg lopen. Mensen zien er geen toekomst meer voor zichzelf en nog minder voor de kinderen. Het verlaten van het platteland voor een grootstad is nu al decennia aan de gang en is een fase die aan internationale migraties voorafgaat ook waar klimaat niet meespeelt.

Bij disproportionele toeloop van mensen in de grote steden ontstaan spanningen – die politiek, religieus, etnisch kunnen zijn – en er ontstaat een tekort aan werkmogelijkheden. Dit leidt naar toename van internationale migraties.

Maakt wie zo’n processen afdoet met de reactie dat het om “gelukzoekers” gaat, het zich niet te gemakkelijk? Als reactie op zo’n processen rond deze gebieden of rond het eigen gebied een soort muur optrekken, kan tijdelijk de druk op een continent als Europa doen afnemen, maar zo’n oplossing zal nooit blijvend effect hebben. Mensen leren muren omzeilen.

Op termijn kan een oplossing enkel bestaan in een doen dalen in de Derde Wereld van de disproportionele toeloop vanuit het platteland naar de grote steden. Internationale migraties vertrekken zo goed als altijd uit de grote steden, zelden rechtstreeks uit het platteland. Wat dus moet gebeuren is dat men klimaatvluchtelingen, zowel diegenen die een catastrofe ontlopen als diegenen die hun dorp geleidelijk zien leeglopen, een kans biedt om niet naar een nu al overbevolkte stad in eigen land te vluchten. Dit kan gebeuren door voor zo’n mensen een nieuwe mogelijkheid op het platteland in eigen land te bieden, maar dit moet dan gebeuren buiten de gevarenzones, die men ofwel afbouwt ofwel beter inperkt, of door nieuwe interessante omstandigheden te creëren in het dorp. Herlocatie op een veilige plaats in eigen land.

Het feit dat mensen zich bij ons zelden als klimaatvluchtelingen aandienen, terwijl ze het in feite wél zijn, mag ons niet blind maken voor de reële uitdaging: de ontwikkeling van ‘veilige plaatsen’ ginds in eigen land.

In een volgende blog zou ik willen bekijken wat migrantenorganisaties in het klein, maar niettemin met reëel effect kunnen doen binnen zo’n benadering.

Terug