Maak van Molenbeek geen cultureel “non lieu”

Johan Leman, 9 september 2025

Een “non-lieu” is een plaats waar men de zaken organiseert zoals het een beetje overal gebeurt. Bijvoorbeeld: je organiseert iets in Brussel op een bepaalde plaats zo’n manier dat het eigenlijk op eenzelfde manier zowel in Molenbeek, Schaarbeek of Anderlecht zou kunnen zijn, en waarbij de bezoekers als het ware tegen iets aankijken dat gelijk waar zou kunnen plaats vinden.

Wie Molenbeek voldoende kent, weet dat momenteel een potentieel heeft dat een “non-lieu” verregaand overstijgt. Het heeft een uitzonderlijk verleden en er is een enorm sociaal en cultureel potentieel, maar wordt duidelijk onvoldoende ontwikkeld en het wordt veel te weinig tot een de lokaliteit overstijgend niveau opgetild.

Het potentieel ligt nochtans voor het grijpen en het bevindt zich in deze wijken van Molenbeek, langs het kanaal, die vandaag als meest problematisch gepercipieerd worden: de wijken langs het kanaal. De tragiek van Molenbeek is dat men dat potentieel ofwel niet ziet, ofwel niet ontwikkelt. Eigenlijk gaat het op 3 fases in de tijd terug, die tamelijk uniek zijn voor België, maar niet uniek op Europees of mondiaal niveau.

Er is de belangrijke industrialisering geweest (het kleine Manchester tussen 1830 en 1914),

het interbellum (1918-1940) met zijn interessante architecten,

en dan geleidelijk aan de verregaande multiculturalisering.

De te ontwikkelen sporen van die drie periodes liggen voor het grijpen. Sociaal en cultureel kan je nu twee scenario’s volgen. Eerste scenario: je miskent verregaand wat er is en brengt de cultuur met grote C binnen van buiten uit, waarbij je de bevolking wat opwarmt voor de receptie ervan door de bestaande subculturen op hun populair niveau te pogen te activeren. Tweede scenario: je tracht de bestaande volkse subculturen op een hoger niveau op te tillen en het verband te ontwikkelen met de rijkdom van het teloor gegane maar nog latent aanwezige verleden.

Het eerste scenario heeft als voordeel dat het snel hanteerbaar is, maar het zal slechts oppervlakkig wat succes kennen en vrij snel afgestoten worden.

Het tweede scenario vraagt tijd, intens werk, verregaande solidariteit tussen verenigingen die zich ertoe lokaal willen engageren, evident ook hulp en inbreng van buiten uit, maar het zal tot blijvende resultaten leiden.

Molenbeek 2030… voor welk scenario wordt gekozen?

Terug