“Gouverner c’est prévoir”, de casus Panda Farnana

---

Johan Leman, 4 september 2025

Naar aanleiding van de expo: Brussel, La Congolaise (1885-1985).

Laten we ons even terugplaatsen in de tijdsgeest van einde 19^de – begin 20^ste eeuw. Ik wil het kolonialisme niet goed praten. Terecht kan iemand opmerken dat een gebied kolonizeren op zich al fundamenteel verkeerd is. Maar andere landen bezondigden zich daar evenzeer aan. Als dit een excuus mag zijn…

Waar België echter een eerste keer grondig het verkeerde scenario gevolgd heeft, is in zijn houding tegenover het intellectuele potentieel dat in Congo begin 20^ste eeuw duidelijk aanwezig was. De meest exemplarische persoon om het Belgische falen te illustreren is Paul Panda geweest, voor Congolezen: M’fumu Paul Panda Farnana. Na zijn deelname als militair in het Belgische leger in 1914-1918 ijverde deze in België woonachtige landbouwkundige, die ook deelname aan internationale congressen en het Belgische parlement kon toespreken, tussen 1920 en 1930 voor een goede integratie van Congolezen in de Belgische administratie in Congo en voor een degelijk en volledig  onderwijsbeleid voor de Congolezen. De Belgische overheid heeft zijn voorstellen afgewezen en heeft hem zelfs het leven moeilijk gemaakt. Men vreesde problemen, op korte termijn. Pas jaren later, in 1955, is van de voorstellen van Paul Panda werk gemaakt.

Gouverner, c’est prévoir. Laten we dit nooit vergeten. Ook vandaag niet. Als onze beleidmakers vandaag beslissingen nemen, denken ze dan ook aan wat de gevolgen hiervan kunnen zijn in 2050?

Wat me verwondert, is dat Paul Panda weliswaar opgenomen is in de Vlaamse canon, maar dat in Brussel nergens een straat naar hem verwijst, terwijl er nogal wat bizarre lieden wel een straatnaam gekregen hebben.

Terug