Cliëntelisme ?

Johan Leman, 26 mei 2026

Wil deze blog niet lezen als een oordeel dat ik vel over sommige recente berichtgeving over Brussel. Ik weet niet of het hier om gestructureerd cliëntelisme gaat of niet. Het is aan het Parlement en aan het Gerecht om dit te onderzoeken. Maar mocht het echt om cliëntelisme gaan, dan wil ik toch waarschuwen voor onvermijdelijke gevolgen…

Als jong antropoloog heb ik een hele tijd op Sicilië doorgebracht, jaren 70 tot/met 1980. Een van de structuren die daar opviel en die ook in de literatuur over het vroegere Sicilië beschreven wordt, heet: cliëntelisme.

Nogmaals, ik wil het hier niet hebben over Brussel, maar over wat ik geleerd heb in Sicilië over de gevolgen van te verregaand cliëntelisme. Daarbij wil ik niet moraliseren, maar gewoon wijzen op de negatieve effecten die er bij cliëntentelisme dreigen voor de welvaart.

“Het is belangrijker iemand te kennen die je beroepshalve vooruit kan helpen, dan om te studeren.” Vaststelling 1: cliëntelisme stimuleert niet tot presteren; het doodt positieve dynamiek. Daarom hebben veel dynamische, ondernemende jonge mensen het eiland verlaten.
Als een plafond laag is, presteert wat eronder is nog lager. Vaststelling 2: cliëntelisme trekt verhoudingsgewijs te weinig top-niveau aan en dat wreekt zich tot in de kostprijs van wat een overheid organiseert.
“Hier verandert nooit iets.” Vaststelling 3: Cliëntelisme leidt tot immobilisme, en op zijn beurt leidt dit tot bestendiging van de armoede waar er armoede is.

Wat is de sterke van cliëntelisme? De nabijheid, misschien net altijd van de boss in kwestie, maar vooral van de vrienden (van de vrienden) van de boss. En de zwakte van het alternatief: het alternatief boezemt geen vertrouwen in omdat het alles dreigt te veranderen, en dat schrikt af, zeker als het op zijn beurt willekeur dreigt te installeren.

Een oordeel over de mate waarin Brussel kwetsbaar is voor cliëntelisme, laat ik aan ieder van u over. Maar weet dat ik dan nog heel de kwestie buiten beschouwing laat, dat men op Sicilië kon zien hoe corruptie na verloop van tijd meestal niet veraf was, en dan spreek ik nog niet van andere mistoestanden.

Nee, u ziet me geen oordeel vellen over de vraag of cliëntelisme echt een bedreiging is voor Brussel. Maar ik zou er wel willen voor pleiten om daar tijdig waakzaam in te zijn. Het vroegere Sicilië heeft me geleerd dat het zeer moeilijk is om zich eruit te bevrijden eenmaal dat het zich gevestigd heeft; Dus, take care, zonder in paranoia te vervallen!

Terug