Zin en onzin van terugkeerpremies bij migratie

Johan Leman, 22 januari 2026

Voorstel van minister Van Bossuyt: “Syriërs in een asielprocedure die kiezen voor vrijwillige terugkeer kunnen rekenen op 5.000 euro re-integratiesteun. Wie langer in de procedure blijft, ziet die steun geleidelijk afnemen. Wie momenteel illegaal in het land is en wil terugkeren, krijgt nog 3.000 euro.” Blijkbaar zou dit met Europees geld gebeuren.

Zelf heb ik ooit met terugkeerpremies te maken gehad, nl. eind jaren 80. De minister van Tewerkstelling had toen aan het Koninklijk Commissariaat gevraagd om de efficiëntie van de toen toegekende terugkeerpremies te bestuderen. De grote les die op de studie volgde, was dat je een migrant moet zien als een mens is die zijn levensstandaard wil verbeteren voor zichzelf of voor zijn kinderen. De vraag voor de migrant wordt dan: is zo’n premie voor mij en mijn gezin een positieve of een negatieve zaak? De overheid moet zich ook afvragen: Wat zijn eventuele neveneffecten bij invoering van zo’n premie?

Eind jaren 80 waren vooral mensen aan de terugkeerpremie geïnteresseerd die eigenlijk al van plan waren om terug te keren. Het ging om gevestigde eerste-generatie migranten (wat nu niet het geval is), kort voor hun pensioen.
In het geval van Van Bossuyt gaat het om andere mensen, niet om gevestigde migranten. Mijn advies zou dan zijn: Redeneer ook hier alsof je zelf betrokken partij zou zijn. Zal je de premie nemen als je veel kans op erkenning als vluchteling hebt? Neen. Je zal het eventueel doen als je hopeloos in de rats zit. Ja, dan zal je waarschijnlijk de premie aanvragen, tenzij je het in Syrië helemaal niet ziet zitten. Ik kan hier niets voorspellen. Ben benieuwd wat het effect zal zijn.
En quid mensen in de illegaliteit? Ik heb mensen in de illegaliteit zien terugkeren omdat ze een 1500 euro meekregen. Dus, ja, 3000 euro zou een effect kunnen hebben. Maar het zal bij de meest dynamischen zijn, tussen 20 en 35 jaar, die zich hier steeds maar gefrustreerder en depressiever voelen worden. Of dit echt een effect zal hebben? Ben benieuwd.
Kunnen er eventueel neveneffecten zijn? Een neveneffect zou kunnen zijn dat die premie als een soort retour-ticket “verkocht” wordt bij het ronselen in een land van herkomst, iets wat bij de prijs van de tocht in mindering kan worden gebracht in het hoofd van wie vertrekt, als nadien succes uitblijft. Maar misschien is dit te ver gezocht.

Benieuwd of dit allemaal vooraf goed bestudeerd werd.

Terug